آينده اي مبهم ولي هيجان انگيز براي فيزيك
مصاحبه با پروفسور كامران وفا
فيزيكدان ايراني دانشگاه هاروارد آمريكا
كامران وفا در سال 1960 در تهران به دنيا آمد.
پيش از آمدن به آمريكا در سال 1977 و تحصيل به عنوان دانشجوي ليسانس در دانشگاه MIT ، در دبيرستان معتبر البرز درس خواند. او در MIT مدرك كارشناسي خود را در فيزيك و
رياضي و به عنوان دو تخصص گرفت. سپس براي تحصيلات تكميلي به دانشگاه پرينستون رفت
و مدرك PHD خود را در فيزيك در سال 1985 اخذ كرد. از سال 1889 نيز به عنوان
يكي از اعضاي دانشكده فيزيك دانشگاه هاروارد فعاليت مي كند. او يكي از پيشگامان و
اصلي ترين فعالين در حوزه ي نظريه ريسمان- كه پيش بيني مي شود فيزيك را به سوي
توصيف تمام برهم كنشها و نيروهاي موجود در طبيعت هدايت كند- است.
چه هنگام و چرا تصميم
گرفتيد كه فيزيكدان شويد؟
خوب، وقتي كه در ايران بودم، به فيزيك علاقه مند
بودم، ولي قصد نداشتم كه فيزيك را به عنوان يك حرفه ادامه دهم. بعد از اين كه براي
ادامه تحصيل به آمريكا آمدم، در سال اول تحصيل، به فيزيك و رياضي بسيار علاقه مند
شدم؛ بسيار بسيار بيش از آن چه كه قبلا گذرانده بودم. اما هنوز با اين ايده كه آن
را به عنوان يك شغل تلقي كنم موافق نبودم. در آن زمان تصور متخصص شدن در علوم
پايه، در فرهنگ ما غريب بود. به هرحال، پس از كمي فكر، به خود اجازه دادم تا راهي را كه
بدان علاقه مندم انتخاب كنم. بنابراين تحصيلاتم را در
فيزيك و رياضي به پايان رساندم.
اما اگر سوال كنيد كه چه هنگام به فيزيك علاقه
مند شدم، تا جايي كه باد مي آورم به گذشته دورتري باز مي گردد. به ياد مي آورم هنگامي كه كلاس
اول بودم و به ماه نگاه مي كردم ، همواره گيج مي شدم كه چرا ماه بر زمين نمي افتد؟
اين حقيقت مرا گير انداخت، بخصوص اين كه اگر اين حركات ماه نامعقول است چرا براي
ساير افراد ايجاد دردسرنمي كند ؟! بنابر اين من در دوران
كودكي به اين گونه سوالات علاقه داشتم.
اگر فيزيكدان نمي
شديد، چه مي كرديد؟
خوب، زمانيكه در MIT درس مي خواندم، سير عادي در ايران آن
زمان ، برخي از رشته هاي مهندسي بود. بنابراين قبل از شروع تحصيلات آكادميك ، به
دو تخصص در مهندسي برق و تا حدودي مديريت فكر مي كردم. لذا در سال اول در MIT، تعدادي واحد درسي از مهندسي برق و
اقتصاد گذراندم. سپس برايم مسلم شد كه اين رشته ها، آنچه مي خواهم نيست.
بنابراين برنامه شما
در آن زمان پايان تحصيلات و بازگشت به ايران بود؟
برنامه من در آن زمان انجام تحصيلات و بازگشت
بود. در آن وقت، بحثي راجع به انجام كار ديگري وجود نداشت. حتي هنگامي كه تصميم
گرفتم فيزيك را ادامه دهم، يكي از موارد ترديد من اين بود كه فهميده بودم اگر در
فيزيك متخصص شوم، با برگشت به ايران نمي توانم آن را ادامه دهم. در آن زمان
تحقيقات هيجان انگيزي در جريان نبود.
و آيا تمام اين
رخدادها در زمان انقلاب بود؟
تركيبي از دوران قبل از انقلاب و در طول انقلاب
بود. در حقيقت ، ميانه سال دوم دانشجويي
من بود كه انقلاب رخ داد. اما من تصميمم را مبني بر ادامه تحصيل در رشته فيزيك ،
پيش از اين گرفتم.
نظر شما به عنوان يكي
از فيزيكدانان برجسته و پيشرو در جهان، در مورد چشم انداز آينده و اينكه هم اكنون
كجا هستيم، چيست؟
چشم انداز آينده، مبهم ولي هيجان
انگيز است. تصور مي كنم حجم اطلاعاتي را كه در قرن گذشته بدست آورديم،
چشمگير است. اما هم اكنون درك كرده ايم كه بايستي بيشتر جلو رويم. از نقطه نظر آن
چه كه من به آن علاقه دارم، كه همان نظريه ريسمان((String Theory)) – پيوند نظريه كوانتومي و گرانش-
است، جامعه شناسي و پيشرفت تاريخ ، به شدت تصادفي است. بنابراين پيش بيني آينده و
خط سير آن، بسيار مشكل است؛ و من ترجيحا در پيش بيني آينده مشاركت نمي كنم، ولي
فكر مي كنم اين يكي از هيجان انگيزترين چيزهايي است كه فيزيك نظري نامزد (كشف)
آن شده است و بينش شفاف تر فيزيكي را به همراه خواهد آورد و يكي از نتايج آن، پيشرفت شاخه هاي گوناگون
رياضيات خواهد بود. بنابراين من فكر مي كنم اين حقيقت كه آن - نظريه ريسمان- ما را
به تمام اين بينش ها و روابط رياضي
برساند، اطمينانمان را از اعتبار آن بيشر مي كند. ولي اين سوال كه چه هنگام، كجا و
چگونه آزمايش ها روابط را تاييد مي كند، سوال بزرگ ديگري است كه فقط مي توانم يك اميدواري به شما دهم. با
پيشرفت هاي اخير در زمينه هاي پژوهشي ،همانند نتايج جالب توجهي كه در كيهان شناسي
بدست آمده است،در آينده مي توانيم آزمايشهايي مبني بر صحت نظريه ريسمان انجام
دهيم.
طي ساليان اخير،
ايرانيان بيشتري در دانشگاه ها و موسسات تحقيقاتي مختلف در آمريكا و خارج از ايران
مشغول به كار شده اند. همانند شما و پروفسور نيما اركاني
حامد كه از اساتيد دانشگاه
هاروارد است و به طور كلي در دنياي آكادميك تاثير گذاشته اند. نظر شما در اين باره
چيست؟
خوب، فكر نمي كنم من و نيما در جامعه، به عنوان ايراني شناخته شويم. ما ايراني هستيم، ولي دليل شناخته
شدنمان، ايراني بودن نيست. متاسفانه يك يا دو نمونه –براي ايراني شناخته شدن- بسيار
قليل است.
كامران وفا

نيما اركاني

آيا رخدادهاي سياسي ايران
را دنبال مي كنيد؟
بله،
همانند بسياري از ايرانيان خارج كشور . متاسفانه روند وقايع در ايران دلگرم كننده
نيست. بخصوص ..............................
اخيرا چه كتاب غير علمي را خوانده ايد؟
چند وقت پيش،
كتاب پرسپوليس را خواندم. به راستي جالب است و من خواندن آن را توصيه مي كنم.
و در نهايت، از فيزيكدان بودن چه بدست آورديد؟
آزادي تفكر و هيجان انگيز بودن كشف ها، اكتشافات ذهني
مترجم : آرش ميرحسيني